بررسی اثرات میانگذر شهید کلانتری بر دریاچه ارومیه

بررسی اثرات میانگذر شهید کلانتری بر دریاچه ارومیه

جاده میانگذر شهید کلانتری یکی از طولانی‌ترین پلهای ساخته‌شده در ایران می‌باشد که برروی دریاچهِ‌ی ارومیه ساخته شده‌است و فاصله‌ی میان دو شهر تبریز و ارومیه را به ۱۳۵ کیلومتر کاهش داده‌است. این پل در ۲۷ آبان ۱۳۸۷ به بهره‌برداری رسید. اگرچه این پل نقش مهمی در توسعه‌ی گردشگری و تبادلات فرهنگی و تجاری میان دو استان آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی دارد و باعث صرفه‌جویی در مصرف سوخت و زمان و کاهش تصادفات جاده‌ای و استهلاک خودروها می‌شود، بسیاری از کارشناسان بر این باورند احداث میانگذر یکی از عوامل تاثیر گذار بر روند خشک شدن دریاچه ارومیه بوده است؛ در همین راستا برای گرفتن اطلاعات تکمیلی در خصوص مطالعات انجام شده در مورد اثرات پل میانگذر بر خشکی دریاچه ارومیه از مجریان این طرح بررسی اثرات جاده میانگذر بر دریاچه، دکتر جواد پارسا (استادیار گروه مهندسی آب دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز) و دکتر علیرضا مجتهدی (استادیار گروه مهندسی آب دانشکده مهندسی عمران دانشگاه تبریز) خواسته‌ایم تا توضیحات بیشتری در این خصوص ارائه دهند.

احداث میانگذر چه تأثیری در شرایط کنونی دریاچه ارومیه داشته است؟

به گزارش جلفابازار  احداث میانگذر علاوه بر کاهش چشمگیر ارتباط هیدرولیکیبین دو بخش شمالی و جنوبی دریاچه، باعث تغییر در الگوی رسوب‌گذاری، تبادل حرارتی و میزان غلظت در دو بخش مذکور شده است. با توجه به سطح بیشتر بخش جنوبی نسبت به بخش شمالی، کاهش ارتباط هیدرولیکی و تبادل حرارتی، موجب افزایش میزان دمای بخش جنوبی در فصول گرم سال شده است. از طرف دیگر با توجه به اینکه سهم رودخانه‌های بخش جنوبی در آورد رسوب بیشتر از رودخانه‌های بخش شمالی است لذا افزایش شدت رسوب‌گذاری نیز در بخش جنوبی پس از احداث میان‌گذر باعث کاهش بیشتر عمق در آن شده و موجب شده است که عامل تبخیر از این بخش، با شدت بیشتری تاثیرگذاری نماید. طبیعی است این عامل که ناشی از احداث میانگذر بوده است در روند خشک شدن دریاچه نقش زیادی ایفا کند. صرف نظر از تاثیر شرایط هیدرولیکی و الگوی چرخش آب و رسوب‌گذاری، تاثیر چشمگیر میانگذر بر پارامترهای اکولوژیکی دریاچه به عنوان یک زیست بوم منطقه‌ای و جهانی انکارناپذیر می باشد. به عنوان نمونه به هم خوردن تعادل میزان غلظت و شوری ناشی از احداث میانگذر به همراه سایر عوامل دخیل در بیلان آبی دریاچه، تهدید کننده بقای گونه منحصر به فرد آرتمیای این دریاچه بوده است. واقعیت امر این است که خاکریزی‌های مربوط به احداث میانگذر، یک اقدام شتاب زده و فاقد اثرات مطالعات کافی به ویژه از نظر ارزیابی زیست محیطی بر این پارک ملی بوده و علیرغم اینکه در طی سالهای اجرای میانگذر مطالعات متعدد انجام گرفته، حاکی از اثرات نامطلوب زیست محیطی آن بر این پارک ملی می‌بود لیکن احداث میانگذر همچنان تداوم یافت.

برای کاهش اثرات آن روی خشک شدن دریاچه چه اقداماتی انجام‌شده؟

در حال حاضر میزان اثرات میانگذر بر خشک شدن دریاچه به صورت میدانی و نرم افزاری در حال بررسی است و تا چند ماه آینده مطالعات مربوطه به پایان خواهد رسید. در این مطالعه سناریوهای ممکن جهت کاهش اثرات نامطلوب میانگذر در حال بررسی، ارزیابی و تدقیق می‌باشد. با توجه به همراهی و مساعدت وزارت محترم راه و شهرسازی جهت عملیاتی نمودن اصلاح میانگذر، بررسی سناریویی که علاوه بر تسریع در احیا دریاچه کمترین هزینه‌های اجرایی و کمترین اثرات نامطلوب زیست محیطی و اجتماعی را در برداشته باشد مدنظر می‌باشد.

برخی کارشناسان معتقدند، اگر چه احداث میانگذر در خشکی دریاچه ارومیه تاثیرگذار بوده است اما در شرایط کنونی دریاچه می‌تواند به عنوان عامل تاثیر‌گذاری در احیای بخش شمالی و جنوبی دریاچه به‌صورت جداگانه در نظر گرفته شود. آیا مطالعاتی در این زمینه صورت گرفته است؟

احیای بخش شمالی و جنوبی دریاچه به صورت جداگانه در قالب مطالعات برخی از همکاران به شکل یک نظریه انجام گرفته است که لازمه آن قطع ارتباط کامل بین دو بخش شمالی و جنوبی و عملکرد میانگذر به عنوان یک دایک کامل می‌باشد ولی تجربه ناموفق Great Salt Lake در ایالات متحده که نظر محققان متعدد حاکی از خشک شدن کامل آن در آینده نزدیک می‌باشد، دلیلی بر رد این دیدگاه است. مضافاً اینکه اجرای چنین طرحی می‌تواند در بلند مدت منجر به بروز اثرات نامطلوب مضاعف اکولوژیکی غیرقابل پیش بینی باشد که وضعیت اکولوژیکی منطقه‌ای را بیش از پیش تحت تاثیر قرار دهد. با توجه به توضیحات فوق، در مطالعه حاضر این گزینه منتفی بوده و به عنوان یک آلترناتیو مدنظر قرار نمی‌گیرد. لازم است این واقعیت را یادآوری نمود که مجموعه‌ای از عوامل متعدد با درجه تاثیرگذاری متفاوت شرایط کنونی دریاچه را رقم زده‌اند. طبیعی است که محققان و متخصصان مختلفی که در حال انجام تحقیقات ارزشمندی می‌باشند با توجه به زمینه‌های تخصصی و دیدگاههای شخصی خود و با در نظر گرفتن تعدادی از عوامل، ابراز نظر می‌نمایند. پیچیدگی مساله و تاثیرگذاری عوامل متعدد در بروز شرایط کنونی موجب شده است اظهارنظرهای جداگانه محققین بعضاً با عدم قطعیتهای بالایی همراه باشد. بنابراین یقیناً احیای این دریاچه منحصر به فرد به عنوان یک پارک ملی و یک زیست بوم بسیار ارزشمند، بدون جامع‌نگری و تلاش در راستای بازیابی مجموعه گسترده‌ای از عوامل و پارامترهای متعدد به شرایط طبیعی، امکانپذیر نخواهد بود.

کپی رایت © 2019 جلفابازار. حقوق انتشار محفوظ است.